Auteur: Lonnie Vaessen
De defecte controller
Waarom ontsnappen uit armoede geen kwestie van behendigheid is…
Je hebt 60 minuten. De klok tikt. De opdracht: je een weg banen door een leven in armoede. Maar wat als de puzzels onlogisch zijn, de teksten een vreemde taal lijken en de clues onzichtbaar blijven? In de unieke escaperoom ArmMoedig van Avansa Limburg ervaarden meer dan 1.100 deelnemers de afgelopen jaren de verstikkende realiteit van een leven onder druk. Hier ontsnapte je niet door de beste puzzelaar te zijn, maar door te beseffen dat de kamer zelf tegen je werkt.
Een spel zonder winnaars
Terwijl de tijd wegtikte, probeerden spelers de armoede te verslaan. Ondanks hun enorme inzet liepen ze vast in een ondoordringbaar woud van bureaucratie. Ze werden van het bekende kastje naar de muur gestuurd, geconfronteerd met tegenstrijdige regels en een chronisch gebrek aan middelen.
Zelfs wie dacht het spel gewonnen te hebben, werd ingehaald door de realiteit. Een onverwachte factuur, een spontane kost, of de deurbel die de deurwaarder aankondigde. Het werd pijnlijk duidelijk: dit is een eeuwigdurend spel waarbij ‘terug naar start’ geen extra geld opleverde, maar enkel een hogere schuld. De escaperoom liet zien dat je niet zomaar even uit armoede klimt, maar dat het een slopende marathon is op een parcours dat bezaaid ligt met hindernissen.
De geluksfactor
Een van de meest confronterende lessen uit de escaperoom was dat ontsnappen vaak afhing van puur geluk. Ervaringsdeskundigen die het project mee vorm gaven, benadrukken hoe onrechtvaardig dit voelt in het echte leven: “Het kan niet zo zijn dat je afhankelijk bent van de goodwill van één specifieke medewerker of het toevallig treffen van de juiste persoon om essentiële zaken geregeld te krijgen,” klinkt het. Toch is dit vaak wel de ervaring van personen die in armoede leven.
Dit komt ook terug in de confrontatie met de papiermolen, waar ook de deelnemers in de escaperoom mee te maken krijgen. In de echte wereld kan maandenlang uitzoekwerk gedwarsboomd worden door één ontbrekende handtekening of een onbegrijpelijke brief. Het gevoel dat je informatie krijgt waar je niets mee kunt, weerspiegelt de machteloosheid van iemand die de ongeschreven regels van het systeem niet kent. “Net die ene hulpverlener die je weer een stapje verder kan helpen, verandert dan je hele wereld”, aldus de ervaringsdeskundigen.
Het lege adressenboekje
Naast afhankelijk zijn van net die ene juiste hulpverlener treffen, werd ook het sociaal vangnet pijnlijk tastbaar gemaakt bij ArmMoedig. In de escaperoom stond het adressenboekje symbool voor het aantal mensen dat je om hulp kunt vragen. Bij mensen die in het echte leven te maken hebben met generatiearmoede is dat boekje vaak bijna of helemaal leeg, net als in de escaperoom. Zonder vrienden of familie die kunnen bijspringen met geld of tijd, raakt de veerkracht op. “Als dat vangnet ontbreekt, wordt het verleidelijk om
op te geven. Je vraagt je dagelijks af voor wie je nog doorvecht,” leggen de ervaringsdeskundigen uit. Het is een cruciaal inzicht voor hulpverleners: armoede gaat niet alleen over een tekort aan geld, maar ook over een tekort aan steun en mentale ruimte.
De macht van de luisterende mens
Hoewel de escaperoom de hardheid van het systeem blootlegde, bood het project ook hoop. Deelnemers, vaak medewerkers van lokale besturen of OCMW’s, werden uitgedaagd om die ene persoon te zijn die wél luistert. “Je kunt het systeem misschien niet in je eentje veranderen, maar je kunt wel de persoon zijn die iemand niet wegwuift of doorverwijst en gewoon helpt en de wereld van een hulpvrager in positieve zin verandert,” aldus de ervaringsdeskundigen. Het afbrokkelen van het systeem rond armoede kan beginnen bij die ene persoon die helpt en luistert. Op die manier hebben individuen samen heel veel macht in handen om alle vooroordelen rondom armoede uit te dagen.
Het ligt aan de kamer, niet aan de mens
Direct na het spelen van de escaperoom organiseerde Avansa nagesprekken tussen de deelnemers en de ervaringsdeskundigen. Zij fungeerden hierbij als de brug tussen het spel en de werkelijkheid. Hun conclusie is helder: “De kamer haalt de schuldvraag weg. Iedereen in de kamer heeft immers evenveel moeite met ontsnappen. Het ligt dus niet aan de persoon, het ligt aan hoe de kamer gebouwd is. Door middel van de nagesprekken kregen deelnemers ook dit besef.”
Met andere woorden, voor de deelnemers van het spel is het geen game over door een gebrek aan inzet, maar door de setup van het spel. Ook groepen met beleidsmakers of proffen lopen vast in de doolhof van de escaperoom. Het bewijst dat armoede iedereen kan overkomen: het is een kwestie van omstandigheden, niet van falen.
Het speelveld gelijk maken
De escaperoom van Avansa Limburg was uiteindelijk een vurig pleidooi voor systeem-vriendelijkheid en uniformiteit: laten we stoppen met mensen sneller te laten rennen tussen de kastjes en de muren, en in plaats daarvan de muren zelf afbreken door meer begrip en empathie. Om deze ervaring verder te laten werken, nodigt Avansa Limburg iedereen uit om de quiz te spelen op de website om zo zelf meer inzicht te krijgen in armoede en je bewust te worden van de vooroordelen die bij iedereen leven.
De echte ontsnapping uit armoede begint namelijk pas wanneer we besluiten geen oordelen meer te vellen en beginnen met oprecht luisteren. Want wie leeft in armoede, is een master player van het leven. Het is tijd dat we het speelveld eindelijk gelijk maken, zodat elk kind en elke volwassene dezelfde eerlijke kansen krijgt.
Meer weten?
Gedurende drie jaar bracht Avansa Limburg met een escaperoom dialoog op gang tussen ervaringsdeskundigen en professionals. Het project slaagde erin om de abstracte wereld van cijfers en wetgeving te vertalen naar een fysieke ervaring van stress, paniek en empathie. De escaperoom verhuist in 2026 naar een andere plek in Vlaanderen.
Bekijk de website van Avansa Limburg
Bekijk het filmpje
Afbeelding van Avansa Limburg.