Auteur: Franciska Aelbrecht (ORBIT vzw)
In heel Vlaanderen bestaan interlevensbeschouwelijke dialooggroepen, waarvan vele mee dankzij ORBIT tot stand kwamen. Deze groepen helpen mensen elkaar beter te leren kennen en bouwen bruggen tussen verschillende levensbeschouwingen.
ORBIT vzw bouwt aan een inclusieve samenleving om tegenwicht te bieden aan discriminatie en uitsluiting van mensen met een migratiegeschiedenis en mensen die hun religie of levensbeschouwing willen beleven.
Onze samenleving kent veel lokale en bovenlokale uitdagingen. Situaties van armoede, sociale spanningen, ongelijke kansen, veiligheid, … Er is bovendien vaak weinig sociale cohesie in buurten én er bestaan veel vooroordelen over verschillende levensbeschouwingen.
Daarom wil ORBIT met de verschillende levensbeschouwingen en religies samenwerken aan oplossingen voor concrete lokale uitdagingen. We vertrekken daarbij vanuit de ervaringen van lokale levensbeschouwingen zelf: welke noden zien zij in hun buurt en waar willen zij samen het verschil maken? Waar is er animo om dat samen solidair te realiseren?
Sinds 2025 zetten we die visie ook om in de praktijk. Zinvol & Solidair is er om lokale netwerken van religies en levensbeschouwingen te mobiliseren voor concrete sociale en maatschappelijke vraagstukken.
In deze blog tonen we hoe interlevensbeschouwelijke samenwerking een antwoord kan bieden op drie concrete maatschappelijke uitdagingen: gebrek aan verbinding, eenzaamheid en ecologische verantwoordelijkheid.
Maatschappelijke uitdaging 1: gebrek aan verbinding
Mensen leven vaak naast elkaar doordat er minder plekken zijn waar men elkaar spontaan tegenkomt dan vroeger (wijkgerichte organisaties en hobby’s, de markt, de parochiekerk, de buurtwinkel, de bakker, ..;). Mensen die zich wel nog verenigen, komen vooral in contact met anderen die op hen lijken. Bovendien zijn deze verenigingen vaak alleen toegankelijk voor een wit middenklasse publiek. Zo wordt de brug met verschillende groepen in onze samenleving niet gemaakt en worden bestaande vooroordelen in stand gehouden. Daarnaast nemen spanningen lokaal toe omwille van de tanende welvaart, de ecologische en economische crisis en de vele gewapende conflicten in de wereld.
Bepaalde groeperingen spelen handig in op dit crisisgevoel en vergroten met hun zondebokboodschappen bewust de reeds bestaande polarisatie. Een krachtig antwoord op deze evoluties is het creëren van nieuwe ontmoetingsplaatsen waar mensen met verschillende achtergronden elkaar op een positieve manier leren kennen. Een interlevensbeschouwelijke vastenmaaltijd is daar een mooi voorbeeld van.
Vasten is in alle levensbeschouwingen een periode van zelfreflectie, maar ook van solidariteit met de ander. Zo zamelen veel groepen geld of voedsel in voor mensen die het nodig hebben. Het breken van de vasten is ook een sociale gebeurtenis bij uitstek.
Portie Gemengd: samen vasten, samen verbinden
Broederlijk Delen organiseert al jaar en dag hun internationale solidariteitscampagne gedurende de katholieke vastenperiode. Dit was de aanleiding om in 2025 samen een activiteit te organiseren die toegankelijk was voor verschillende levensbeschouwingen. We lanceerden samen een oproep naar verschillende geloofsgemeenschappen in Leuven. Ook verschillende sociale organisaties deden mee. De geïnteresseerde groepen bepaalden samen de activiteit. Het resultaat was een interlevensbeschouwelijke vastenmaaltijd tijdens de katholieke vasten, het 19-daagse vasten van de Bahaí en de ramadan in het Sint-Pieterscollege in Leuven. Portie Gemengd was geboren. We boden ook een randprogramma aan met onder andere een interlevensbeschouwelijke dialoogbingo, een gastspreker uit Burkina Faso die sprak over de solidaire Broederlijk Delencampagne, voorstellingen van de verschillende levensbeschouwingen in Leuven en een speech van de burgemeester.
Er waren niet minder dan 500 aanwezigen vanuit verschillende hoeken van Leuven. Mensen aangesloten bij levensbeschouwingen, maar even goed studenten of mensen die de affiche hadden zien hangen en het initiatief zo leerden kennen. Er ontstonden fijne nieuwe ontmoetingen en gesprekken tussen mensen die elkaar op straat niet zo gauw zouden durven aanspreken. Dit evenement bood daar de gelegenheid toe. Want samen rond de tafel zitten, creëert een gevoel van verbondenheid.
Stad Leuven vond het een waardevol initiatief en besloot Portie Gemengd structureel te ondersteunen voor het jaar erop. Bekijk hier het filmpje met ervaringen van de deelnemers.
Editie 2026: een vredesboom in Leuven
Dit jaar mochten we van de stad Hal 5 gebruiken, een centrale en bekende locatie die gemakkelijk bezoekers trekt. Opnieuw was het een groot succes met een divers publiek. Voor het tweede jaar werkten we samen met het Leuvense transitiehuis, een overgangshuis waar mensen in detentie worden begeleid richting de terugkeer naar de samenleving. De vrijwilligers waren ook dit jaar solidair met actuele thema’s, vooral de verschillende gewapende conflicten hielden hen wakker. Ons aanvullend aanbod bestond dan ook uit een Palestijnse poëzievoordracht en het samen planten van een vredesboom, waarin elke Leuvense levensbeschouwing/organisatie een verbindende quote uit een voor hen inspirerende tekst voorlas en ophing aan de boom. In tijden van polarisering en toenemende ongelijkheid laten de Leuvense levensbeschouwingen zien dat samenleven in verbinding wél mogelijk is, en dat we meer gemeen hebben dan we soms denken.
Portie Gemengd toont hoe een gedeelde maaltijd niet alleen ontmoeting mogelijk maakt, maar ook leidt tot nieuwe samenwerkingen en meer vertrouwen tussen verschillende levensbeschouwingen. Het is één voorbeeld van hoe ontmoeting kan bijdragen aan meer verbinding.
Interlevensbeschouwelijke samenwerking kan echter ook een antwoord bieden op andere maatschappelijke uitdagingen, zoals eenzaamheid.
Maatschappelijke uitdaging 2: eenzaamheid bij jongeren en ouderen
In De eenzame eeuw beschrijft Noreena Hertz hoe eenzaamheid steeds meer een maatschappelijk probleem is geworden. Volgens haar komt dat niet alleen doordat mensen minder sociale contacten hebben, maar ook doordat veel van de gemeenschappen die vroeger verbondenheid boden, zoals buurten, verenigingen en levensbeschouwelijke gemeenschappen, minder deel uitmaken van het dagelijkse leven. Vooral ouderen en jongeren blijken kwetsbaar voor gevoelens van eenzaamheid en sociaal isolement.
De levensbeschouwingen zijn sociaal werkers in de schaduw
De zorg voor ouderen en jongeren is iets waar zowat alle levensbeschouwingen om bekommerd zijn. Bovendien komen zij vaak in contact met mensen die in eenzaamheid leven en zetten zij zich hier al vaak voor in via bijvoorbeeld huisbezoeken en gesprekken. Levensbeschouwingen bereiken vaak mensen die moeilijk vindbaar zijn door officiële hulpverlening en hebben bovendien de mogelijkheid om een duurzame band op te bouwen waar de officiële hulpverlening dat niet kan (zogenaamd sociaal schaduwwerk, zie Schrooten et al., 2019). Juist daarom geloven we dat samenwerking tussen levensbeschouwingen en professionele hulpverlening veel kan betekenen voor het welzijn van buurtbewoners.
In Willebroek bezocht de interlevensbeschouwelijke werkgroep “da’s wa’k (ni) geloof” verschillende woonzorgcentra en een voorziening voor mensen met een niet-aangeboren hersenletsel. Er ontstonden boeiende gesprekken, bewoners konden vragen stellen en het werden fijne namiddagen. De levensbeschouwingen keerden enthousiast terug van deze bezoeken en zullen dit blijven herhalen op regelmatige basis.
Daarnaast organiseerden 12 Brusselse levensbeschouwelijke, vluchtelingen-, ouderen en jongerenorganisaties in Molenbeek samen een iftar “Samen, niet alleen” over het thema eenzaamheid bij jongeren en ouderen. Ze hielden een panelgesprek waarbij ouderen en jongeren in gesprek gingen over hoe zij eenzaamheid beleven en ermee omgaan. Het werd een rijke uitwisseling en een succesvolle avond, met een gezamenlijke gratis maaltijd en christelijke en islamitisch geïnspireerde muziek.
Dit initiatief laat zien dat interlevensbeschouwelijke samenwerking ook een concreet antwoord kan bieden op eenzaamheid.
Maatschappelijke uitdaging 3: ecologie en klimaat
De bosbranden van deze zomer en de aanhoudende hitte duiden nog maar eens op de urgentie van de klimaatverandering. Bovendien worden mensen in een kwetsbare financiële situatie hier het hardst door getroffen, bijvoorbeeld omdat zij geen dure maatregelen kunnen nemen tegen de hitte.
De mens als rentmeester van de schepping
Levensbeschouwingen hebben allemaal een visie op de zorg voor de planeet, die bij sommigen de schepping wordt genoemd. Zo heeft de islam een visie over de mens als rentmeester (khalifa) van de planeet: de planeet is niet van hem, maar hij is verantwoordelijk om voor haar te zorgen. Verder zien sommige moslims in de natuur vele sporen van Goddelijke aanwezigheid en hebben verschillende planten uit de Koran een religieuze betekenis. Christenen voelen zich ook geroepen om verantwoordelijk om te springen met de schepping. Hier heeft de figuur van Franciscus van Assisi een belangrijke rol gespeeld, alsook de encycliek van de vorige paus “Laudato si” waarin hij oproept om actie te nemen voor het klimaat.
Bij ORBIT geloven we erin om mensen met elkaar te verbinden rond deze gemeenschappelijke bezorgdheid. Dat creëert niet alleen onderlinge verbinding en goede relaties, maar zorgt ook voor meer impact.
Meewerkdagen op de bioboerderij
Ons lopende project bestaat erin om meewerkdagen op biologische boerderijen toegankelijk en interessant te maken voor verschillende levensbeschouwingen. Dat willen we doen door hen actief uit te nodigen, door samen met de bestaande deelnemers een plukdag te organiseren op een bioboerderij en samen te koken en te eten met de geplukte oogst. We zullen onder andere uitwisselen over verschillende landbouw- en culinaire tradities en over hoe mensen naar ecologie kijken vanuit hun levensbeschouwing. Daarna gaan we met de verschillende deelnemers co-creatief aan de slag. Waar willen zij, vanuit hun levensbeschouwelijke motivatie, samen rond ecologisch werken? Dat kan een verdere uitwerking inhouden van inclusieve boerderijplukdagen, maar kan evengoed kleine acties op wijkniveau inhouden. Denk bijvoorbeeld aan het in kaart brengen van publieke fruitbomen die nu niet geplukt worden, balkon tuinieren, een zwerfvuilactie, geveltuinen plaatsen, een samentuin organiseren, een repair café…
Het voordeel van het werken rond dit thema is dat je kleine concrete acties kan organiseren die direct impact hebben. Dat motiveert vrijwilligers om ook langdurig aan de slag te gaan. Ook rond ecologie kan een gedeelde levensbeschouwelijke motivatie mensen samenbrengen én leiden tot tastbare lokale impact.
Zinvol & Solidair is precies waar ORBIT voor wil staan: mensen vanuit verschillende levensbeschouwingen samenbrengen om niet alleen elkaar beter te leren kennen, maar ook samen verantwoordelijkheid op te nemen voor hun buurt. De voorbeelden in dit artikel tonen dat dit vandaag al mogelijk is.
Ben je geïnspireerd? Lees dan zeker onze handleiding “interlevensbeschouwelijk samenwerken” of contacteer ons!
Franciska Aelbrecht – Franciska@orbitvzw.be – tel. 0494 11 11 09
Referenties
Hertz, N. (2020). De eenzame eeuw. Spectrum.
Schrooten, M., Thys, R., & Debruyne, P. (2019). Sociaal schaduwwerk: Over informele spelers in het welzijnslandschap. Politeia.