Al ooit gehoord van solarpunk? Dit culturele genre combineert milieuvriendelijke technologie—zoals zonne- en windenergie—met lokale gemeenschappen, zelfvoorzienend leven en harmonie tussen mens en natuur. Een optimistisch alternatief voor de typische doembeelden van post-apocalyptische dystopieën die veel science fiction verhalen ons vaak voorhouden. Marie Uiterwijk won in 2026 de Miep Diekmann Thesisprijs met haar scriptie over het genre in de literaire traditie.
Miep Diekmann Thesisprijs
De prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt door IBBY – dat is een internationale organisatie rond jeugdliteratuur – en bekroont de beste masterproef over jeugd en literatuur geschreven aan een Nederlandse of Belgische universiteit. Het doel is vooral om onderzoek in dat domein zichtbaarder te maken. Nu was het Marie Uiterwijk, alumna Taal- en Letterkunde, die met de prijs ging lopen dankzij haar scriptie Permanently Liminal Mesh-Members: How Liminality Facilitates Ecological Belonging in Becky Chambers’ Monk & Robot Series
Marie: “De prijsuitreiking vond plaats tijdens de IBBY-studiedag, een heel leuke en gezellige conferentie. De jury koos voor mijn scriptie omdat ze de originele invalshoek konden appreciëren en omdat eruit bleek dat ik de materie goed beheerste, wat volgens hen maturiteit toont. Dat vond ik een heel mooi compliment.”
Solarpunk als optimistisch alternatief
Klimaatliteratuur is een breed genre dat steeds meer aan populariteit wint. “Veel van die verhalen zijn erg dystopisch: een verwoeste wereld waarin het allemaal al te laat is,” legt Marie uit. “Maar dat werkt zo verlammend. En ik stel me net als veel onderzoekers de vraag: als we ons geen positieve toekomst kunnen voorstellen, hoe kunnen we daar dan naartoe werken?”
Marie richtte zich op het subgenre van solarpunk, waarin een duurzame, hoopvolle toekomst centraal staat. “In dat soort verhalen leven mensen in harmonie met de natuur en speelt technologie een positieve rol. Het biedt een optimistisch alternatief voor het eindeloos herhalen van rampscenario’s.”
Specifiek analyseerde Marie de reeks Monk & Robot van Becky Chambers: “Het is een traag, bijna contemplatief verhaal over Dex, een non-binaire monnik die thee serveert, en een robot genaamd Mosscap. Samen verlaten ze de bewoonde wereld en trekken ze de wildernis in. Op het eerste gezicht lijkt het misschien geen klassiek coming-of-ageverhaal, maar ik heb het wel zo gelezen.”
Volgens Marie draait het verhaal niet om volwassen worden in de traditionele zin, maar om iets anders: “Het gaat over het besef dat je deel uitmaakt van een groter geheel. Dat idee heb ik verbonden aan het concept van ‘de mesh’, van filosoof Timothy Morton. Alles is met elkaar verbonden – mensen, dieren, objecten. Als je dat echt beseft, verandert ook de manier waarop je naar jezelf en de wereld kijkt.”
Van schrijven naar onderzoeken
Marie heeft vroeger ook aan de andere kant van literatuur gestaan, als schrijfster van jeugdverhalen. Haar eerste verhaal werd gepubliceerd toen ze nog maar twaalf jaar was. Hoe is het voor iemand die zelf schrijft om literatuur te gaan onderzoeken?
“Dat levert een interessante spanning op!” lacht Marie. “Ik ben ooit aan mijn studie Taal- en Letterkunde begonnen omdat ik schrijfster wilde worden. Maar eigenlijk voelde ik toen al dat mijn plezier in het schrijven aan het wegebben was. Misschien komt het door de prijzen die ik zo jong gewonnen heb, maar ik had het gevoel dat ik moest schrijven. Dat heb ik tijdens mijn studie losgelaten. Nu schrijf ik enkel nog als ik er echt zin in heb. Tegelijkertijd heb ik als student ook heel veel voldoening gehaald uit literatuuronderzoek, en nu besef ik meer en meer dat dit misschien eerder het pad is dat ik op wil.”
En daar zijn al concrete plannen voor. Op dit moment geniet ze nog van welverdiende rust, maar binnenkort wil ze een doctoraatsaanvraag indienen rond, jawel, klimaatliteratuur.
“Dat onderwerp ligt me echt na aan het hart. Verhalen verbeelden. Ze kunnen een manier zijn om nieuwe ideeën voorstelbaar te maken. Je moet iets kunnen bedenken voordat je het kan realiseren. In die zin kan literatuur echt een springplank zijn,” besluit Marie.
Meer lezen? Marie geeft je de volgende tips om mee te starten:
- Monk & Robot series van Becky Chambers
- Staying with the Trouble van Donna Haraway
Foto cover: Jacob Coffin – Ropeway Waystation Photobash