Sinds dit academiejaar mag je, zowel binnen als buiten, nergens op onze campussen nog roken. Daarmee zijn we de eerste universiteit in België met een dermate doorgedreven antirookbeleid, strenger dan wat de overheid oplegt. “Een rookvrije generatie, daar moeten we met z’n allen naar blijven streven”, zegt professor Filip Lardon, diensthoofd van het Centrum voor Oncologisch Onderzoek (CORE) en decaan van de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen.
Vandaag rookt nog altijd een op de vier Belgen. Een hallucinant cijfer als je bedenkt dat alleen al in ons land elk uur bijna twee mensen overlijden aan de gevolgen van roken. Omdat we als universiteit een voorbeeldfunctie hebben en een gezonde leer- en werkomgeving willen creëren, is sinds dit academiejaar een nieuw rookbeleid van kracht. Roken mag nergens nog op onze campussen: niet binnen, maar bijvoorbeeld ook niet op de parkings en de wandelpaden. Onze universiteit treedt daarbij niet sanctionerend op, maar wil zo een nieuwe mindset creëren.
“Nee, het voorstel kwam niet enkel van mij”, lacht professor Filip Lardon. “Al maak ik wel deel uit van de werkgroep Preventie en Bescherming op het Werk, die het nieuwe rookbeleid heeft uitgestippeld. En uiteraard sta ik hier helemaal achter. Als universiteit moeten wij het goede voorbeeld geven en het roken zoveel mogelijk denormaliseren.”
Als universiteit moeten wij het goede voorbeeld geven en het roken zoveel mogelijk denormaliseren. Roken mag daarom nergens op onze campussen: niet binnen, maar ook niet op parkings en wandelpaden. Zo willen we een nieuwe mindset creëren.
Geen vermanend vingertje
Dat zestig jaar nadat bekend raakte dat roken dodelijk is, de sigaret nog altijd stevig verankerd is in onze cultuur, vindt Filip Lardon nauwelijks te vatten. Via lezingen, boeken en optredens in de media blijft hij onverminderd campagne voeren tegen het roken. Daarbij wil hij vooral de jongeren bereiken: als we hen van de sigaret kunnen weghouden, dooft het roken als ongezonde gewoonte vanzelf uit en wordt die rookvrije generatie op een dag werkelijkheid.
Toch wil hij rokers niet met de vinger wijzen. Hij heeft alle begrip voor al die mensen die, vaak onder invloed van rokende vrienden, ooit verslaafd raakten. “Ik wil niet overkomen als iemand die alles verbiedt. Want nee, ook ik ben niet zonder zonde, ik kan maar moeilijk weerstaan aan zoetigheid”, geeft professor Lardon toe. “Maar de realiteit is dat wij in onze oncologische kliniek dagelijks snoeiharde diagnoses moeten geven aan longkankerpatiënten. Die mensen én hun familie zijn er steevast kapot van en willen niet liever dan de klok terugdraaien. Maar dat kan helaas niet.”
Verslavend effect
Dat rokers zo moeilijk de sigaret kunnen afzweren, heeft alles te maken met het verslavende karakter van nicotine. “Nicotine behoort tot de top drie van de meest verslavende drugs”, legt Filip Lardon uit. “Dat heeft onder meer te maken met het geluksstofje dopamine, dat we van nature aanmaken en dat het beloningscentrum in de hersenen stimuleert, bijvoorbeeld als we lekker gegeten hebben of een compliment krijgen. Nicotine zorgt voor een boost van dopamine. Maar helaas reageren onze hersenen daarop door ervoor te zorgen dat we er minder gevoelig voor worden. Gevolg: je gaat almaar meer roken om hetzelfde effect te bereiken en je hersenen blijven datzelfde compensatiemechanisme vertonen. Zo raak je in een negatieve spiraal en ben je binnen de paar weken verslaafd.”
De weg terug duurt helaas veel langer: als je stopt met roken, duurt het doorgaans maanden tot zelfs jaren voor je hersenen opnieuw even gevoelig voor dopamine zijn. Dat verklaart waarom roken dermate verslavend is. “Slechts een roker op de vijf slaagt er relatief snel in om te stoppen”, aldus Filip Lardon.
“Al binnen een paar weken kan je verslaafd geraken onder invloed van de dopamine die door nicotine wordt aangemaakt. De weg terug duurt helaas veel langer. Toch is stoppen altijd zinvol. De longcellen zullen de veroorzaakte DNA-schade immers herstellen.”
– Filip Lardon
De gevaren van roken zijn genoegzaam bekend. Het verhoogt om te beginnen heel sterk de kans op longkanker: bijna negentig procent van de longkankers zijn het gevolg van tabaksgebruik. Daarnaast geeft roken een veel grotere kans op hart- en vaatziekten – met bijvoorbeeld twee keer zoveel kans op een hartaanval -, chronisch obstructief longlijden en vijftien andere kankers. Het is maar een greep uit de tientallen (!) aandoeningen waarop je als roker een hoger risico loopt. Een roker leeft dan ook gemiddeld bijna tien jaar minder lang dan een niet-roker.
Onderzoek naar gezondheidsrisico’s
Wetenschappers blijven intussen op nieuwe negatieve effecten stuiten. Zo wees een recente Noorse studie uit dat als jongens voor hun vijftiende roken, dat de levensverwachting van hun eventueel nageslacht kan verkorten. “Heel straf inderdaad”, vindt professor Lardon. “De verklaring daarvoor is dat roken epigenetische schade aan de spermacellen toebrengt, of anders gezegd negatieve veranderingen in het besturingssysteem van het DNA. In tegenstelling tot genetische mutaties is dat soort schade wel overdraagbaar via de spermacellen.”
Toch is er ook goed nieuws: sinds kort weten we dat de DNA-schade die roken in de longen veroorzaakt, verantwoordelijk voor het sterk verhoogde risico op longkanker, ook na veel jaren roken omkeerbaar is. Filip Lardon: “De longcellen proberen het beschadigde DNA te herstellen. Daar slagen ze ook in, al kan dat tien, zelfs vijftien jaar in beslag nemen. Maar het toont aan dat stoppen met roken altijd zinvol is.”
Dan maar vapen?
En wat met vapen? De e-sigaret werd destijds als een minder schadelijk alternatief voor roken op de markt gebracht, maar wetenschappers kwamen snel tot andere inzichten. Filip Lardon schetst een genuanceerd beeld. “Als ik een volwassene zie vapen, vind ik dat nog oké. Die persoon is alleszins niet aan het roken en loopt met vapen toch minder risico. Maar dat inmiddels de jeugd massaal aan het vapen is geslagen, is bijzonder zorgwekkend. Want ja, ook vapen is schadelijk: e-liquids zijn een cocktail vol schadelijke chemicaliën en bij het verdampen komen er extra schadelijke stoffen vrij. Heel recent onderzoek toont aan dat de dampen van een vape bij proefdieren DNA-schade kunnen veroorzaken. De kans dat we op termijn een link zullen vinden met longkanker, is dan ook heel groot.”
Hoe schadelijk vapen precies is, zal wellicht pas over tientallen jaren helemaal duidelijk zijn. Maar vast staat nu al dat ook vapen je afhankelijk maakt van nicotine en heel verslavend is. Of het ook een opstapje is naar ‘echt’ roken, is voorlopig nog niet bewezen.
“Als ik een volwassene zie vapen, vind ik dat nog oké. Hij loopt minder risico dan met roken. Maar dat de jeugd massaal aan het vapen is geslagen, vind ik echt zorgwekkend.”
Enkele weken geleden maakte minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke bekend dat hij smaakjes in vapes wil verbieden, met uitzondering van tabakssmaak. Professor Lardon was voorzitter van de adviesgroep binnen de Hoge Gezondheidsraad die zich over die kwestie boog en adviseert in die hoedanigheid minister Vandenbroucke. Filip Lardon: “Het is ronduit misdadig dat fabrikanten kinderen proberen te verlekkeren met kindvriendelijke, zeg maar kindverleidelijke smaakjes als ‘pannenkoek’ en ‘oma’s appeltaart’. Zo proberen ze de jeugd massaal aan de nicotine te krijgen. Een verbod van al die smaken, het liefst op Europees niveau, is dan ook een goede zaak.”
Dubbele strijd
Intussen blijft professor Lardon een dubbele strijd voeren, tegen het lelijke beestje dat longkanker is enerzijds, en tegen het roken en vapen anderzijds. “Natuurlijk blijven we met ons oncologisch centrum al het mogelijke doen om longkanker beter te behandelen. Met heel veel inzet. Zo doen we momenteel onderzoek naar nieuwe immunotherapieën. Maar tegelijk zijn we het beu om te dweilen met de kraan open. Zonder het roken zouden we 80 tot 90 procent minder longkankers zien. Daarom blijf ik pleiten: stop alsjeblieft gewoon met roken of vapen, en begin er vooral niet mee. Laten we die boodschap ook blijven verkondigen op onze rookvrije campussen.”
Rook je? Ben je gestopt? Of denk je erover na?
Staat stoppen met roken op je lijstje van goede voornemens voor 2026? Dan is het zeker de moeite om het recente boek van Filip Lardon te lezen.
Twee doden per uur. Alles wat je moet weten over (stoppen met) roken en vapen.
We geven vijf boeken gratis weg aan wie een antwoord geeft op de vraag “Wat zou stoppen met roken jou opleveren?” Stuur voor 31 januari je antwoord aan pintra@uantwerpen.be
Inmiddels is er ook een vervolgboek, gericht op jongeren (van 10 tot 14 jaar): ‘Game over. Verspeel je leven(s) niet met #roken en #vapen’.
Rook- en vapevrije campussen
We roepen iedereen op om het rook- en vapeverbod op de campussen te blijven respecteren. Ook in de zone van 10 meter rond de in- en uitgangen van gebouwen mag niet gerookt worden. Wil je toch roken? Maak dan een korte wandeling buiten de campus. Blijf daarbij hoffelijk en gooi geen peuken op de grond. Tip: gebruik een draagbaar zak-asbakje. Die kan je krijgen via een mailtje aan milieudienst@uantwerpen.be. Dankjewel om rekening te houden met elkaar én met onze leefomgeving.
Alles over onze rookvrije campussen lees je hier: uantwerpen.be/rookvrij