In de reeks ‘Het geschonden hart van Europa’ blikken geschiedenisdocenten en studenten terug op de indrukken die ze hebben opgedaan tijdens de studiereis naar de Westelijke Balkan. De reisverslagen in deze blog proberen de historische gelaagdheid en de actuele relevantie van de Bosnische geschiedenis tot uitdrukking te brengen. Vertrekkend vanuit een concrete plaats of object plooien ze de achterliggende politieke geschiedenis open en duiden ze deze in haar complexiteit. Het zijn geen doorwrochte wetenschappelijke artikelen, en vaak zullen ze meer vragen oproepen dan ze kunnen beantwoorden. Deze vragen zelf zijn echter van cruciaal belang voor het begrijpen van het historische en actuele Europa.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
\u201cAlles is politiek in dit land\u201d. Aan het woord is Kemal Pervanic, een overlevende van het gevangenenkamp van Omarska in het noordwesten van Bosni\u00eb-Herzegovina. Daar werden tussen mei en augustus 1992 duizenden burgers vastgehouden, van wie vele honderden het leven lieten. Pervanic deed zijn uitspraak op 22 maart 2017, toen hij samen met een groep geschiedenisdocenten en \u2013studenten van de Universiteit Antwerpen het avondmaal nuttigde in een restaurant in Prijedor, de provinciestad in de buurt van Omarska en van Pervanic\u2019 eigen geboortedorp Kevljani. Met deze uitspraak doelde hij concreet op zijn keuze om buitenlandse gasten steevast naar dit restaurant mee te loodsen. Dit was en is immers nog de enige door moslims uitgebate horeca-zaak in heel Prijedor, waar v\u00f3\u00f3r de Bosnische oorlog (1992-1995) een relatief welvarende islamitische gemeenschap was gehuisvest. Tijdens die oorlog werd de stad aan etnische zuivering blootgesteld, en ten gevolge van de Dayton-akkoorden van 1995 ging zij deel uitmaken van de Republika Srpska, een vrijwel autonome, door Servi\u00ebrs gedomineerde deelstaat van het complexe lappendeken dat Bosni\u00eb-Herzegovina is. De moslimgemeenschap wordt er slechts met tegenzin gedoogd. In een dergelijke context wordt de keuze voor een door moslims uitgebaat restaurant inderdaad een politieke daad \u2013 meer bepaald een daad van verzet tegen de bestaande machtsverhoudingen. <\/p>\n\n\n\n
Dat behalve gastronomie (en in ruimere zin consumptie) ook vrijetijdsbeleving bijna onvermijdelijk politiek is in Bosni\u00eb-Herzegovina, was ons enkele dagen eerder al duidelijk geworden in de Bosnische hoofdstad Sarajevo. Ook dat gebeurde aan tafel, meer bepaald in het restaurant van de Sarajevsko-brouwerij, waar aan het einde van de negentiende eeuw de Habsburgse overheersers (een deel van) de Bosnische bevolking hadden leren bier drinken en waar tijdens het beleg van de stad in 1992-1995 velen hun toevlucht hadden gezocht omdat alleen hier nog drinkbaar water te vinden was. We aten er samen met onze collegae-historici van de Universiteit van Sarajevo, die ons wegwijs maakten in de intrigerende geschiedenis van hun stad en land. Ikzelf zat naast Emir Filipovi\u0107, een medi\u00ebvist die ons eerder die dag met veel enthousiasme en expertise had ge\u00efntroduceerd in de eigenzinnige geschiedenis van de middeleeuwse Bosnische staat. Hij had dat gedaan in een ander restant van de Habsburgse overheersing, namelijk het majestueuze Nationaal Museum, dat echter door het ontbreken van enige cultuurpolitiek in het huidige Bosni\u00eb-Herzegovina aan verwaarlozing dreigt ten onder te gaan.<\/p>\n\n\n\n
Mijzelf en verschillende studenten was tijdens deze rondleiding opgevallen dat Filipovi\u0107 een muts van Paris Saint-Germain, maar een jas van de Londense voetbalclub Arsenal droeg. Als voetballiefhebber kon ik het niet laten te vragen of hij voor beide ploegen supporterde, dan wel of een van beide zijn voorkeur wegdroeg. Het antwoord was minder luchtig dan de vraag. De muts van Paris Saint-Germain droeg hij alleen omdat hij ze van iemand had gekregen, maar aan Arsenal was hij diep verknocht. Dat had alles te maken met wat er op 20 april 1995 was gebeurd. Op die dag, toen het beleg van Sarajevo al bijna vier jaar duurde, speelde Arsenal immers in Itali\u00eb de terugwedstrijd van de halve finale van de Beker voor Bekerwinnaars tegen Sampdoria Genua. Aangezien de gecombineerde stand van de heen- en terugwedstrijd na verlengingen nog altijd gelijk was, dienden er strafschoppen te worden gezet. Uiteindelijk won Arsenal de strafschoppenreeks met 2-3, en dat was vooral dankzij de keeper David Seaman. Die hield drie penalty\u2019s tegen, waarvan er twee waren gezet door Servische voetballers (meer bepaald Sini\u0161a Mihajlovi\u0107 en Vladimir Jugovi\u0107). Dat volstond om de grote held te worden van de elfjarige Emir, die toen in Londen verbleef. Een bevriend klasgenootje was een hevige Arsenal-fan en had de kans naar de wedstrijd in Genua te gaan kijken. Hij vroeg aan Emir \u2013 zelf tot dan geen voetbalfan \u2013 om ze voor hem op video op te nemen. Zo keek deze laatste enigszins toevallig, maar met stijgende passie, naar deze match. D\u00e1t hij in Londen was, had dan weer niets met het toeval te maken, maar alles met de oorlog die in zijn land woedde. Zijn vader, een politiek actieve geschiedenisleerkracht in het noordwesten van Bosni\u00eb-Herzegovina, was al in 1992 in het Servisch concentratiekamp van Manja\u010da omgekomen. Emir was met zijn familie naar Kroati\u00eb ge\u00ebmigreerd, vanwaar ze eind 1993 door het Rode Kruis naar Engeland werden gebracht. Tegen die dramatische achtergrond werd het tegenhouden van \u2018de Servi\u00ebrs\u2019 een existenti\u00eble noodzaak. Arsenal had aan de jonge Emir getoond dat het mogelijk was, en dat volstond voor hem om een trouw fan van \u2018The Gooners\u2019 te worden \u2013 en het tot vandaag te blijven.<\/p>\n\n\n\n
Met hun acties en verhalen maakten Kemal Pervanic en Emir Filipovi\u0107 perfect duidelijk waarom we onze studenten naar Bosni\u00eb-Herzegovina (en een dag naar het Kroatische Dubrovnik) hadden meegenomen in het kader van het nieuwe mastervak \u2018Politieke geschiedenis: thema\u2019s en debatten\u2019. Wij wilden hen een regio laten zien waar de politieke geschiedenis op een uiterst prangende en pijnlijke manier sporen heeft nagelaten in de zichtbare en onzichtbare werkelijkheid. Botsende interpretaties en toe-eigeningen van de gelaagde politieke, religieuze en culturele geschiedenis van de regio droegen in de vroege jaren 1990 bij tot een gruwelijke oorlog, maar zijn ook vandaag nog nauwelijks dichter bij elkaar gekomen. Vele Servi\u00ebrs die in de Republika Srpska de moslimgemeenschap het leven zuur trachten te maken, zien dit zelf als een onderdeel van de eeuwenlange strijd om het christelijke Europa te bevrijden van de islam \u2013 een strijd die men van de vijftiende tot het begin van de twintigste eeuw concreet tegen het Ottomaanse Rijk had moeten voeren. Toen de Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladi\u0107 op 11 juli 1995 het \u2018etnisch gezuiverde\u2019 Srebrenica bezocht, had hij niet toevallig benadrukt dat hiermee wraak was genomen op \u2018de Turken\u2019. Omgekeerd zag zelfs een sterk geseculariseerde moslim als Emir Filipovi\u0107 de saves van Seaman als een bijdrage tot de verdediging van dit stukje Osmaanse erfenis in Europa. Dit aspect van de politiek-maatschappelijke strijd maakte uitgerekend deze regio bijzonder boeiend voor een opleiding geschiedenis die er recent voor heeft gekozen de geschiedenis van de islamwereld centraal te plaatsen. <\/p>\n\n\n\n
Op vier dagen konden we alleen Mostar en Sarajevo aandoen, aangevuld met een korte tussenstop in Tito\u2019s atoomkelder in Konjic en een avondwandeling door Prijedor. Door met de blik van politieke historici naar de regio te kijken en ons daarbij door lokale experts te laten bijstaan, zagen we echter op deze korte reis de gelaagde geschiedenis van de regio tot leven komen. We voelden hoe intens de grote Europese geschiedenis zich in deze kleine en door velen vergeten regio heeft afgespeeld, en hoe deze ook vandaag nog een speelbal is van geopolitieke conflicten.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
In de reeks ‘Het geschonden hart van Europa’ blikken geschiedenisdocenten en studenten terug op de indrukken die ze hebben opgedaan tijdens de studiereis naar de Westelijke Balkan. Deze aflevering: de link tussen eten, voetbal en politiek.<\/p>\n","protected":false},"author":46,"featured_media":1098,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[121],"tags":[124,125],"coauthors":[103],"class_list":["post-1097","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-balkan","tag-balkanreis","tag-europa"],"acf":[],"yoast_head":"\n