1964-2020
Anne-Marie Van den Bossche werd geboren in 1964 als tweede dochter van Karel Van den Bossche en Anneke Plasschaert. Ze volgde, zoals haar zussen, het middelbaar onderwijs aan het Regina Caeili-internaat in Dilbeek, wat haar betrof in de Latijns-Griekse afdeling. In 1986 behaalde ze haar diploma van licentiaat in de rechten aan de Universiteit Gent, waarop ze in 1987 nog een Master of Laws (LL.M) behaalde aan de University of Exeter in het Verenigd Koninkrijk. Vervolgens ging ze in Gent aan de slag als assistent en onderzoeker, wat in 1994 leidde tot een doctoraat over Gemeenschappelijke dochterondernemingen in het Europees mededingingsrecht met Marc Maresceau als promotor. Europees recht en dan vooral mededingingsrecht zouden de rode draad in haar academische carrière blijven.
Luxemburg en Nijmegen
Na haar doctoraat bleef Anne-Marie enkele jaren als postdoctoraal onderzoeker aan de slag aan de Universiteit Gent alvorens ze twee jaar referendaris werd in het kabinet van de Nederlandse rechter Jos Kapteyn in het Europese Hof van Justitie in Luxemburg. In 2000 werd zij benoemd tot hoogleraar aan de rechtenfaculteit van de Katholieke Universiteit Nijmegen, een positie die zij pas ten volle zou opnemen in het najaar van 2001, nadat het mandaat van Kapteyn in Luxemburg ten einde liep. De titel van haar openingsrede in Nijmegen, ’Europees recht in de kering: over winterbedding, potpolder en schorre’, was een toonbeeld van de taalkundige vindingrijkheid die haar hele oeuvre tekende.
In Nijmegen doceerde ze Europees recht aan de eerstejaarsstudenten, en introduceerde ze nieuwe, meer gespecialiseerde vakken voor meer gevormde studenten, met name European Competition Law en Judicial Protection in the EU. Zij trad in deze periode toe tot de redactie van het gerenommeerde SEW: Tijdschrift voor Europees en economisch recht, en publiceerde uitgebreid over Europees recht, vooral mededingingsrecht en handhaving. Naast haar copromotorschap van het doctoraat van Ward Möhlmann (2006), initieerde ze in Nijmegen twee doctoraatsprojecten die succesvol afgerond werden nadat ze voltijds naar Antwerpen was verhuisd: dat van Henri de Waele over ’Rechterlijk activisme en het Europees Hof van Justitie’ (2009) en van Joost Houdijk over ’Publieke belangen in het mededingingsrecht’ (2009).
Anne-Marie Van den Bossche was gedurende haar tijd in Nijmegen voorzitter van de vaksectie Internationaal en Europees Recht. In 2006 werd ze bovendien vicedecaan onderwijs en moest ze de hervorming van de eerste twee jaren van het curriculum organiseren. In 2007 koos ze er echter voor om voltijds in Antwerpen aan de slag te gaan.
Antwerpen
Al vanaf het najaar van 1999 doceerde Anne-Marie een grondige studie gewijd aan het mededingingsrecht aan de Universitaire Instelling Antwerpen, die in 2003 deel zou worden van de Universiteit Antwerpen. Deze deeltijdse opdracht ruilde ze in 2007 in voor een voltijdse aanstelling als hoogleraar aan de faculteit rechten. Haar onderwijsopdracht werd uitgebreid met het keuzevak Vergelijkend, Europees en internationaal handelsrecht, en in 2008 ook met het bachelorvak Recht van de Europese Unie, waarvoor ze Johan Meeusen verving, die van 2008 tot 2016 vice-rector van de Universiteit Antwerpen was. Naast haar kernopdracht in het Nederlandstalige programma van de faculteit rechten, verzorgde ze ook enkele vakken in het Engelstalige programma voor uitwisselingsstudenten, dat ze overigens ook coördineerde (en dat later de Master of Laws zou worden), alsook in de opleiding politieke wetenschappen van de faculteit sociale wetenschappen en in hetInstitute of Transport and Maritime Management Antwerp (ITMMA, nu C-MAT).
Anne-Marie was een enthousiaste docent, wat haar colleges bijzonder aantrekkelijk maakte voor studenten. Ze was voor de studenten ook erg benaderbaar, met name tijdens de pauzes van haar colleges, als ze buiten een sigaret rookte. Haar Grondige Studie Mededingingsrecht was zo populair dat ze in 2015 in twee groepen gesplitst moest worden Om de bijkomende werklast op te vangen die dit veroorzaakte, werd in 2015 een deeltijdse docent, Nathan Cambien, aangesteld die met haar de colleges deelde.
Ook in onderzoek toonde ze zich enthousiast. Daarvan getuigt onder andere het honderdtal publicaties dat ze gedurende haar aanstelling in Antwerpen produceerde. Deze betroffen vooral het Europees (en Belgisch) mededingingsrecht in al zijn aspecten: kartels, misbruiken van machtspositie, concentraties en staatssteun. Daarnaast publiceerde ze ook over andere aspecten van Europees recht, zoals het vrij verkeer en de procedures van rechterlijk toezicht. De titels van sommige van deze publicaties waren pareltjes op zich: ze rijmden, bevatten referenties aan sprookjes of spreekwoorden, en intrigeerden de lezer om dieper de tekst in te duiken.
Anne-Marie Van den Bossche zorgde verder voor impuls voor en financiering van het werk van jongere onderzoekers. Daartoe verwierf ze onderzoeksprojecten rond, onder andere, diensten van algemeen economisch belang, barrières voor EU-burgerschap, en kleine en middelgrote ondernemingen. Van haar medewerkers vereiste ze de hoogste wetenschappelijke kwaliteit, die ze controleerde door gedegen nazicht van de teksten die ze produceerden. Nadien was er tijd voor een gezamenlijke, gemoedelijke lunch in het universiteitsrestaurant en een koffie. Deze teamgeest droeg er zeker toe bij dat vier van haar medewerkers promoveerden: Astrid Coates over De maatschappelijke ondernemingen vanuit Europeesrechtelijk perspectief (2016), Angela Ortega Gonzales over The enforcement of EU competition law in cartel cases (2017), Jan Blockx over Mens rea in EU antitrust law (2019) en Valerie Dehaeck over KMO’s in juridisch EU-wonderland (2020). Daarnaast was ze copromotor van het doctoraat van Paula Ploscar over The principle of solidarity in EU internal market law (2013).
Op het vlak van dienstverlening aan de universiteit en de academische gemeenschap nam Anne-Marie Van den Bossche verschillende taken op. Meteen na haar voltijdse aanstelling in Antwerpen werd ze lid van de Onderzoeksraad van de universiteit, waarvan ze van 2008 tot 2012 ook ondervoorzitter zou zijn. Toen de onderzoeksgroep Onderneming & Recht werd opgericht in 2010, werd ze daarvan voor vele jaren de voorzitter. Opnieuw combineerde ze daarbij gedegenheid en gemoedelijkheid: de jaarlijkse barbecues die ze organiseerde in haar tuin in het Oost-Vlaamse Kalken zijn legendarisch. Ook buiten de Universiteit Antwerpen droeg ze haar steentje bij, bijvoorbeeld in het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen, waar ze jarenlang aanvragen voor onderzoeksfinanciering beoordeelde.
Begin 2017 werd bij Anne-Marie kanker vastgesteld. Na een lange behandeling kwam ze in 2018-2019 enkele maanden deeltijds terug naar de universiteit, maar herviel vervolgens onherroepelijk. Op 31 juli 2020 overleed ze thuis, nog maar 56 jaar. Haar zorg en jovialiteit worden door velen gemist.
Prof. dr. Jan Blockx, FRECHT, UAntwerpen
16 maart 2026
Met dank aan em. prof. dr. Henri Swennen en prof. dr. Henri de Waele