1922-2012
Opleiding
Jozef Andreas Boets (Lommel, 11 juli 1922 – Antwerpen, 27 oktober 2012) trad in 1941 in bij de congregatie van de paters assumptionisten in Kapelle-op-den-Bos. Na het uitspreken van zijn kloostergeloften en zijn priesterwijding studeerde hij Germaanse filologie aan de KUL en werd leraar Nederlands en godsdienst aan het Sint-Theresiacollege in Kapelle op den Bos. In 1960 promoveerde hij tot doctor in de Germaanse filologie op een proefschrift over klankexpressie in literatuur en taal. Zijn promotor was prof. dr. J.J. Aerts (Albert Westerlinck), die hem later aanmoedigde zich in de studie van Guido Gezelles leven en werk te verdiepen.
Aanstelling UFSIA
Na zijn lerarencarrière brak voor hem een nieuwe tijd aan. In 1966 werd hij aangesteld als wetenschappelijk medewerker bij de Universitaire Faculteiten Sint-Ignatius te Antwerpen om er het net opgerichte Centrum voor Gezellestudie mee uit te bouwen. Het was gestart als navorsingseenheid op voorstel van prof. René F. Lissens en kreeg de uitdrukkelijke steun van rector Dhanis. In enkele jaren tijd werd het een wetenschappelijke eenheid met vier personeelsleden en vanaf 1970 ook met een eigen tijdschrift onder redactie van Lissens, directeur van het CGS, en van J. Boets.
Al in 1961 was op initiatief van Albert Pelckmans in Kapellen het Guido Gezelle-genootschap opgericht en in 1966 aldus het Centrum voor Gezellestudie.
Oprichting Centrum voor Gezellestudie (CGS)
Onder leiding van Lissens bouwde Jozef Boets samen met zijn medewerkers het centrum uit, allereerst met een gespecialiseerde bibliotheek, en verzamelde het centrum, oorspronkelijk aan de hand van fotokopieën, microfilms en een kaartsysteem, later via digitalisatie, alle her en der voorhanden zijnde en ontdekte archivalia die een georganiseerde studie van Gezelles leven en werk in de ruimste context beoogden. Daartoe behoorde tevens de aankoop van heel wat archivalia en eerste drukken en herdrukken van de dichtbundels van Guido Gezelle en van diens leerlingen. Boets werd daarin bijgestaan door vele medewerkers van archieven en bibliotheken in West-Vlaanderen en elders. Een bijzondere plaats werd in die beginjaren daarbij ingenomen door Christine d’Haen, dichteres én vorser, die van1969 tot 1988 was aangesteld om het Gezellearchief in Brugge wetenschappelijk te inventariseren. Zij wist er Gezelles handschriften met een grenzeloos geduld te ontcijferen.
Het nieuwe Centrum bij de UFSIA werd een voorbeeldig wetenschappelijk studie-en-documentatiecentrum, met een goed uitgebouwde infrastructuur, personeel en secretariaat. Het startte al snel met een reeks Teksten en Studiën en gaf een driemaandelijks periodiek uit onder de titel Gezelliana. Het zou blijven bestaan onder de redactie van Lissens en Boets tot 1987. Vanaf 1 januari ’88 werd besloten de twee tijdschriften Gezelliana en Kroniek van de Gezellestudie, uitgegeven door het Guido Gezellegenootschap, te versmelten tot het nieuwe Gezelliana: Kroniek van de Gezellestudie[1]. Jozef Boets bleef redacteur.
Sinds de oprichting in ‘66 hebben Lissens, Boets en hun medewerkers met ijver het CGS uitgebouwd en het werk van Gezelle onderzocht in het ruime historische perspectief van de geschiedenis van onze letteren en van de cultuur in de negentiende eeuw.
De 15 Jaargangen van Gezelliana bewijzen dit ruimschoots, en ook de zes titels in de reeks Teksten en Studiën. Vele boeiende wetenschappelijke artikelen heeft Boets in al die jaren in Gezelliana (1970 tot 1987) en elders gepubliceerd. Van bij zijn eerste bijdrage[2] tot de laatste voel je een gedreven literatuurhistoricus aan het werk, gefascineerd door enerzijds de omgeving waarin Gezelle werkte en anderzijds door diens fenomenaal poëtisch talent én zijn verbondenheid met mens en natuur. Bovendien was Boets een zoeker-onderzoeker gefascineerd door de ontstaansgeschiedenis van elk gedicht en vooral gedreven om het in zijn oorspronkelijke vorm te kunnen publiceren.
Hij volgde daarin de overtuiging van Lissens dat literaire interpretatie en synthese enkel kunnen gebeuren op basis van precieze kennis van de realia en na ernstig filologisch onderzoek van feiten en bronnen. Dat betekende gedreven archiefonderzoek, bio-bibliografie én betrouwbare editie van de relevante teksten. Over die voorstudies rapporteerde Boets uitvoerig in Gezelliana en in Teksten en Studiën.
Verzameld werk Guido Gezelle
Een veeleisende grote historisch-kritische ’gesamtausgabe’ naar Duits model van Gezelles volledig werk beoogde Lissens met zijn studiecentrum niet, wel was zijn streven de realisatie van een betrouwbare editie van Guido Gezelles totale poëtisch oeuvre. En dat is gelukt, want na jaren voorbereiding kon in het Gezellejaar 1980 het eerste deel van het verzamelde dichtwerk van de pers komen. Om die totaal nieuwe uitgave van Gezelles hele dichtwerk mogelijk te maken heeft Boets zich jarenlang toegelegd op het enorme werk dat een dergelijk project met zich brengt. De publicatie ervan betekende de opvolging van de Jubileumuitgave uit 1930-1939, gerealiseerd door prof. F. Baur, en ze zou alle nieuwe gegevens verwerken die in een halve eeuw de kennis van Gezelle en zijn dichtwerk hadden verrijkt.
Door het op zich nemen van de redactie van deze monumentale uitgave leverde Jozef Boets zeer zeker zijn veruit voornaamste bijdrage tot de kennis en het onderzoek van Gezelles poëtisch oeuvre[3]. Het betreft een wetenschappelijke publicatie van het volledige dichtwerk van Gezelle, maar toch zo geconcipieerd dat het ook toegankelijk kon blijven voor elke poëzielezer!
Bij de realisatie hiervan heeft Jozef Boets de zeven eigen Gezellebundels herdrukt volgens de laatste uitgave die Gezelle zelf heeft verzorgd. Al het nagelaten dichtwerk is hij vanaf deel IV logisch gaan ordenen en door een consequente nummering van alle gedichten plus een telling van de verzen per gedicht heeft hij al het dichtwerk ’hanteerbaar’ gemaakt. Bovendien heeft hij alle duistere passages beknopt verklaard. Een titanenwerk is het geworden waardoor een unieke uitgave ontstond die telkens van elk gedicht de eindversie brengt zoals Gezelle die zelf openbaar heeft gemaakt.
In elk van de acht lijvige delen leverde Boets talrijke bijdragen en was hij verantwoordelijk voor de vele analyses en woordverklaringen én voor de informatie bij elk van de gedichten. Zijn wetenschappelijke publicatie van Gezelles hele poëtisch oeuvre werd een achtdelige uitgave onder de titel Guido: Gezelle Verzameld Dichtwerk (1980-1991), prachtig uitgegeven door DNB/Uitgeverij Pelckmans, Kapellen. Voor het eerst werd de poëzie van Guido Gezelle volledig samengebracht. De uitgave bevat meer dan 200 gedichten die voorheen nooit waren gebundeld en tevens talloze correcties. Ze verschaft voor de wetenschappelijk geïnteresseerden belangrijke achtergrondinformatie over de gedichten die hij ongebundeld had nagelaten. Het VD vult alle vorige uitgaven in aanzienlijke mate aan. In de delen 5, 6 en 7 voegde Boets resp. 21, 30 en 52 gedichten toe die nooit eerder gebundeld werden, d.w.z. 103 op een totaal van 759 of 15%[4].
Nog in 1991 verscheen een nieuwe Gezellebiografie[5] die Jozef Boets verwelkomt met ’Gezelle, eindelijk’[6], een boeiend artikel waarin hijzelf ook zijn tomeloos zoeken naar Gezelles poëzie toelicht en de lezer de academische precisie leert kennen waarmee hij dit unieke Vlaamse literaire erfgoed heeft omringd.
Aanvullingen
Na het achtdelige verzamelwerk van Gezelles poëzie realiseerde Boets in 1993 nog een aanvullend deel met een uitgave waarin hij circa 4.000 spreuken, gezegden en klein dichtwerk samen heeft gebracht, door Gezelle gepubliceerd in Duikalmanak en Rond den Heerd of dat nog in handschrift was bewaard en dus nooit eerder was gepubliceerd[7].
En in het Gezellejaar 1999 slaagde Boets er daarenboven nog in een nieuwe dundrukuitgave te publiceren van de verzamelde gedichten als Gezelle voor de komende eeuw[8]. Met deze dundruk wou hij het 8-delige Verzameld dichtwerk toegankelijker maken voor alle poëzielezers in Vlaanderen en Nederland!
Na zijn pensionering richtte hij in 1987 helemaal los van het GGG en het Centrum voor Gezellestudie de Guido Gezellekring op met als doel de herinnering aan Guido Gezelle levend te houden en de kennis van zijn werk verder te verspreiden. Hij begiftigde de kring met een legaat en stelde dat wie de dichter een warm hart toedraagt, lid kon worden. De Gezellekring publiceert sindsdien het ledenblad Rijmtijd, waarin Jozef Boets als stichter staat vermeld. Sinds kort is Rijmtijd ook online te lezen, het blijft het enige overgebleven Gezelletijdschrift.
Nalatenschap
Jozef Boets overleed op 90-jarige leeftijd in Antwerpen op 27 oktober 2012 en liet een belangrijk archief na. Al in 2009 schonk hij zijn archief over Guido Gezelle aan het CGS in Antwerpen, het is nu bij KADOC in Leuven. Ook zijn uitgebreide brievenarchief omtrent diverse maatschappelijke en kerkelijke evoluties sinds de jaren 1960 gaf hij in bewaring bij KADOC.
De uitvaartdienst van Jozef Boets vond plaats op zaterdag 3 november 2012 in de kapel van de paters assumptionisten in Leuven. Hij werd begraven op het kerkhof van de Abdij van Park in Heverlee.
dr. Jan Geens, oud-medewerker Gezellecentrum
[1] Gezelliana: Kroniek van de Gezellestudie, opgericht in 1989, was een uitgave van de UFSIA en verzorgd door het Centrum voor Gezellestudie in samenwerking met het Guido Gezellegenootschap. Het kende 25 jaargangen.
[2] J. Boets, Gezelle en de schoolstrijd te Kortrijk, in Gezelliana, I (1970), blz. 3 tot 27. Voor een volledig overzicht van alle publicaties door dr. Boets gepubliceerd zie: www.DBNL.org, Jozef Boets .
[3] Jozef Boets, Guido Gezelle: Verzameld Dichtwerk (1980-1991), in acht delen uitgegeven door De Nederlandsche boekhandel/DNB/Uitgeverij Pelckmans, Kapellen, 1990-1998.
[4] J. Boets, Het verzameld dichtwerk van Gezelle, in Ons Erfdeel, jg.32 (1989), bl. 760-763.
[5] Michiel Van der Plas, Mijnheer Gezelle – biografie van een Priester-Dichter. Lannoo, Tielt, 1991, 608 blz.
[6] J. Boets, Gezelle eindelijk, in: Ons Erfdeel, jg. 34 (1991), nr.2, bl. 189-194.
[7] J. Boets, Guido Gezelle. Spreuken en gezegden (CODA, Antwerpen), 1993, 471 blz.
[8] J. Boets, Guido Gezelle: volledig dichtwerk. Lannoo, Tielt, 1999, 1963 blz.