{"id":3979,"date":"2026-09-02T15:20:10","date_gmt":"2026-09-02T13:20:10","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.uantwerpen.be\/bladspiegel\/?p=3979"},"modified":"2026-09-02T15:20:11","modified_gmt":"2026-09-02T13:20:11","slug":"filosofie-gerlan-denbraber","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.uantwerpen.be\/bladspiegel\/filosofie-gerlan-denbraber\/","title":{"rendered":"“Tijdens mijn werk in de gevangenis filosofeerde ik over moraliteit en vrije wil”: alumnus Gerlan den Braber werd gevangenbewaarder"},"content":{"rendered":"\n

Het is een plek waar de meeste mensen liever niet komen en het beroep is niet zonder risico\u2019s. Toch koos alumnus wijsbegeerte Gerlan den Braber er bewust voor om in de gevangenis te gaan werken als gevangenbewaarder. Daar toetste hij zijn abstracte idee\u00ebn over misdaad en straf aan de werkelijkheid. Zijn ervaringen schreef hij neer in het boek In de bajes<\/em>. Nu werkt Gerlan als sociotherapeut met delinquenten met psychiatrische problematieken, en nog altijd met een filosofische insteek.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Waarom koos je om filosofie in Antwerpen te studeren?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cFilosofie studeren had een grote aantrekkingskracht op me. Ik heb brede interesses in wetenschap en de diepere vragen in het leven, dus ik wou een studie doen waarin zoveel mogelijk idee\u00ebn terugkomen. De opleiding filosofie is eigenlijk een geschiedenis van de grote idee\u00ebn. Ik ben een overtuigde voorstander van studeren wat je leuk vindt. Dan volgt de rest vanzelf wel. Me laten leiden door mijn passies, zo sta ik in het leven.<\/p>\n\n\n\n

Antwerpen koos ik dan weer omdat ik even wat anders dan Nederland wou. Het is een mooie, artistieke stad, met een rauw kantje. Dat leek me wel wat.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ben je meteen werk gaan zoeken toen je diploma behaald was?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cNeen, na mijn studies had ik wel even genoeg uit boeken geleerd, nu wou ik het boek van de wereld eens lezen. Ik vertrok naar Zuidoost-Azi\u00eb en Australi\u00eb voor bijna een jaar. Onderweg in India ontmoette ik mijn \u2013 ook Nederlandse \u2013 vriendin. We zijn samen teruggekeerd toen het geld op was. Na eerst wat werk hier en daar besloot ik om te solliciteren bij de gevangenis.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Hoe kwam je erbij om in de gevangenis te werken?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cDe gevangenis was een ver-van-mijn-bedshow, maar het grenst aan veel filosofische thema\u2019s zoals moraliteit, vrije wil en verantwoordelijkheid. Ik zag het daarom als een kans om die onderwerpen in de praktijk te verkennen, om er niet alleen abstract over na te denken. Net zoals Simone Weil [die in fabrieken ging werken om haar idee\u00ebn over arbeid te onderbouwen]. Het academische onderzoek is noodzakelijk, maar een groot deel van het werk waarop de samenleving steunt is uitvoerend.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Hoe was die werkervaring voor jou?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cMijn ervaring als gevangenbewaarder was best surre\u00ebel. Het was een compleet andere wereld dan ik gewend was. Een harde wereld. Vanuit de filosofie had ik geleerd dat er altijd een opening voor discussie is, maar het leven in de gevangenis is net erg zwart-wit geregeld.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cOok al was er weinig ruimte voor gesprek, er kwam wel een denkproces bij mij op gang. Nu werkte ik elke dag met mensen die de wet hadden overtreden. Ik was degene die ze achter hun celdeur zette. Was het wel zinvol wat ik deed? Werkte dit strafsysteem wel?\u201d<\/p>\n\n\n\n

Je nam echt je filosofische blik mee in je werk.<\/h2>\n\n\n\n

\u201cKlopt, maar die blik is ook erg verruimd door met deze mensen te werken. Het is heel makkelijk om vanuit een soort ivoren toren een mening te vormen over een sociale groep zoals mensen in de gevangenis. Maar als zij dan hun verhalen vertellen en je hoort hoe ze de keuzes hebben gemaakt waardoor ze in de gevangenis zijn gekomen, dan is het allemaal niet zo simpel meer.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Hoewel de regels in de gevangenis zwart-wit zijn, kreeg je dus wel een genuanceerder beeld op wie er terechtkomt?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cInderdaad, hoewel ik de indruk had dat de meeste medewerkers in de gevangenis het simpeler bekeken: iemand heeft de wet overtreden en moet nu op de blaren zitten, klaar. Het empathische vermogen wordt afgevlakt in het gevangeniswezen, doordat je zo vaak in aanraking komt met mensen die vreselijke dingen hebben gedaan en telkens op datzelfde pad komen. \u2018Detentieschade\u2019 is echt een begrip in de gevangenis: zowel werknemers als mensen die een straf uitzitten raken afgestompt door hun nare ervaringen daar. Uiteindelijk zitten er natuurlijk ook veel antisociale mensen die je constant proberen oplichten of manipuleren. Dat is niet gezond voor je blik op de mensheid.\u201d<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Zie je betere alternatieven nu je hierop terugkijkt?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cJa, ik ben me gaan inlezen over andere gevangenisstelsels en behandelmogelijkheden in de wereld. In Noorwegen bijvoorbeeld is de recidive veel lager. Dat heeft met bevolkingsdichtheid en sociale zekerheid te maken, maar ook met een gevangenissysteem dat veel meer op resocialisatie is gericht. Ze hebben daar het \u2018principle of normality\u2019: het leven in de gevangenis moet zo normaal mogelijk verlopen, zodat de stap niet te groot is als je terugkomt.<\/p>\n\n\n\n

Ik werk nu in een TBS-kliniek. Dat is een forensisch psychiatrische kliniek voor delinquenten die echt wel heftige dingen hebben gedaan, maar die ontoerekeningsvatbaar zijn verklaard. Dit is ook heel erg op resocialisatie gericht via bijvoorbeeld groepstherapie, leren omgaan met verslavingen en oefenen op terugkeren naar een leven buiten de kliniek.<\/p>\n\n\n\n

De kans dat delinquenten na hun tijd hier succesvol gaan deelnemen aan de samenleving ligt een stuk hoger dan bij gewone gevangenissen. Dat is best verrassend, want deze mensen hebben vaak een hele reeks problematieken bij elkaar. Zo zie je dat dit resocialisatiesysteem beter werkt. Ook voor de mensen voor wie het niet zal lukken om te re-integreren in de samenleving zoeken we een humane woonvorm waar ze een degelijke kwaliteit van leven hebben.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Wat is je rol in de TBS-kliniek?<\/h2>\n\n\n\n

Als sociotherapeut werk ik met mensen met schizofrenie. Ik begeleid hen om aan programma\u2019s deel te nemen afhankelijk van hun interesses, of dat nu sport is of iets creatiefs. Er is ook groepstherapie en ik help verloven oefenen. De verhouding is hier horizontaler. Je krijgt nu eenmaal een andere soort relatie dan gewoon pati\u00ebnt-therapeut als je regelmatig met iemand boodschappen doet of wandelt.<\/p>\n\n\n\n

Die activiteiten zijn vaak iets wat je echt samen doet. Zo ging ik onlangs surfen met een pati\u00ebnt. Die deed dat vroeger al en wou de sport graag weer oppakken. Dus zijn we dat lekker gaan doen, samen op een plank in het water.<\/p>\n\n\n\n

Blijf je ook hier een filosoof in de praktijk?<\/h2>\n\n\n\n

Jazeker, want hier raakt evengoed filosofie aan. Denk maar aan de idee\u00ebn rond waanzin: hoe kunnen mensen de realiteit op zulke verschillende manieren beleven? Dat is een existentialistische vraag. Of neem Misdaad en straf<\/em> van Dostojewski. Het is belangrijk dat we over duistere thema\u2019s zoals moord blijven reflecteren. Waarom komen sommigen tot deze actie, terwijl het bij anderen ondenkbaar is? Ligt dat dan aan omgevingsfactoren, hun persoonlijkheid of toch een wisselwerking?<\/p>\n\n\n\n

In de TBS-kliniek zitten veel mensen met schizofrenie, die vaak stemmen in hun hoofd horen of waanovertuigingen hebben. Dat ligt vaak aan de basis van zo\u2019n actie. Dan is het makkelijk om te zeggen: \u2018die zijn gek en moeten eeuwig opgesloten worden\u2019. Maar hoe zouden de normale mensen die dit beweren reageren als zij een gewelddadige opdrachtgever in hun hoofd hoorden? Dan besef je dat die mensen met schizofrenie ook normaal zijn, maar in een toestand leven die het heel moeilijk maakt voor zichzelf en anderen.<\/p>\n\n\n\n

Je vatte je tijd als gevangenbewaarder in het boek In de bajes<\/em>. Hoe kwam je daartoe?<\/h2>\n\n\n\n

\u201cMijn denkproces tijdens het werk begon ik op te schrijven, net als de grappige maar ook schrijnende momenten die ik had meegemaakt. Het schrijven hielp om ervaringen te verwerken, maar steeds meer zat er een groter verhaal in. Dit boekvoorstel stuurde ik naar een uitgever, die er meteen wat in zag. De eerste versie was heel filosofisch, waarop de uitgever zij dat ik meer anekdotes moest gebruiken. Lezers willen weten hoe het er echt aan toe gaat achter de gevangenisdeuren. Uiteindelijk vond ik een balans tussen filosofische diepgang en maatschappelijke relevantie.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Heb je ten slotte advies voor studenten filosofie?<\/h2>\n\n\n\n

De moderne filosoof heeft een bewustmakende functie om mee te denken in het publieke debat. Dit is een meerwaarde om te reflecteren op de samenleving, voorbij de waan van de dag.<\/p>\n\n\n\n

Studenten raad ik dan ook aan om na hun opleiding verder te kijken dan de typische sectoren voor filosofen, zoals onderzoek, onderwijs of beleid. Volg boven alles je filosofische interesses, want die raken zoveel andere gebieden in de maatschappij. Richting bijvoorbeeld zorg of defensie gaan zou betekenen dat je op een tastbare manier met filosofie bezig blijft.<\/p>\n\n\n\n

Meer weten:<\/h2>\n\n\n\n