{"id":3769,"date":"2026-04-02T09:45:06","date_gmt":"2026-04-02T07:45:06","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.uantwerpen.be\/bladspiegel\/?p=3769"},"modified":"2026-04-02T09:45:07","modified_gmt":"2026-04-02T07:45:07","slug":"terugblik-filmavond-restitutie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.uantwerpen.be\/bladspiegel\/terugblik-filmavond-restitutie\/","title":{"rendered":"Een terugblik op de filmavond rond de restitutie van koloniale goederen"},"content":{"rendered":"\n

Terugblik door Marnix Beyen<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201cDieper kijken. Beter begrijpen.\u201d Zo luidt de slogan van FLW FOCUS<\/a>, het nieuwe platform waarmee de Faculteit Letteren en Wijsbegeerte haar publieksgerichte activiteiten meer in de kijker zet. Die dubbele doelstelling kwam voortreffelijk samen in de filmavond over de restitutie van koloniale goederen, die op 24 maart 2026 plaatshad. Nieuwe en verhelderende inzichten ontstonden precies omdat de activiteit bruggen sloeg tussen domeinen waarin de faculteit actief is: tussen objecten, bewegende beelden en literatuur; tussen talen, landen, disciplines, genres en tijdsperiodes. En dat alles rond een thematiek die tot vandaag nijpende maatschappelijke en ethische kwesties oproept.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De screening vond niet voor niets plaats aan de vooravond van de International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Translantic Slave Trade. Daarnaast paste ze in een jaarlijkse traditie om in de maand maart een film te vertonen vanuit een Afrikaans perspectief. De organisatie lag in handen van historicus Ilja Van Damme<\/a>, literatuurwetenschapper Kathleen Gyssels<\/a> en communicatiewetenschapper Matthias De Groof<\/a>. Zo sloegen we ook een brug naar de Faculteit Sociale Wetenschappen.<\/p>\n\n\n\n

Kortfilms brengen dekolonisatie in beeld<\/h2>\n\n\n\n

De rijkdom van de avond was in de eerste plaats te danken aan de hoogst originele, diverse en toch coherente selectie aan kortfilms:<\/p>\n\n\n\n

\ud83c\udfa6 De avond begon met de Franse film Les statues meurent aussi<\/strong> <\/em>van Alain Resnais, Chris Marker en Ghislain Cloquet uit 1953. In deze periode stond het kolonialisme weliswaar al sterk ter discussie, maar was het niettemin nog stevig gevestigd.<\/p>\n\n\n\n

\ud83c\udfa6 Daarna kwam You hide me<\/strong> <\/em>van Nii Kwate Owoo, een Engelstalige Ghanese film uit 1970, toen de dekolonisatie nog vers in het geheugen lag.<\/p>\n\n\n\n

\ud83c\udfa6 Vervolgens kwam Et les chiens se taisaient<\/strong><\/em> van Sarah Maldoror aan bod, een Franse film die in 1978 uitkwam. Die verwijst sterk naar het Franse overzeese departement Martinique. Hoewel het eiland nooit werd gedekoloniseerd, bracht het met Aim\u00e9 C\u00e9saire en Frantz Fanon wel enkele van de belangrijkste antikoloniale stemmen voort.<\/p>\n\n\n\n

\ud83c\udfa6 Afgesloten werd met Onder het witte masker<\/em><\/strong><\/em>, een film in het Lingala die Matthias De Groof in 2020 maakte.<\/p>\n\n\n\n

Deze diverse filmselectie werd benaderd vanuit verschillende disciplinaire invalshoeken. Zo besprak communicatiewetenschapper Matthias De Groof<\/a> Les statues meurent aussi<\/em> en kreeg You hide me <\/em>omkadering door Pauline Malenga Mwanga<\/a>, die een proefschrift voorbereidt op het grensvlak tussen geschiedenis en sociolingu\u00efstiek. Literatuurwetenschapper Amaury Dehoux<\/a> wierp ten slotte zijn licht op Et les chiens se taisent. <\/em>Het geheel werd in drie talen ingeleid en historisch geduid door Ilja Van Damme<\/a>, die nadien ook het gesprek met het publiek leidde.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kunstroof als aanval op Afrikaanse culturen<\/h2>\n\n\n\n

In al deze films is de hoofdrol weggelegd voor de Afrikaanse kunstwerken die de Europese kolonisatoren hebben weggeroofd. Toch is de positie die deze objecten erin vervullen zeer verschillend van film tot film. Alle filmmakers en commentatoren waren het erover eens dat de roof van deze kunst het resultaat was van een doelbewuste aanval op de Afrikaanse culturen.<\/p>\n\n\n\n

De antikoloniale diagnose van Marker en Resnais bleef zelf aan het kolonialisme schatplichtig door de essentialiserende en exotiserende visie op *de* Afrikaanse cultuur. Volgens hen zal die ook na de \u2018dood van de beelden\u2019 blijven bestaan in andere vormen, zoals jazzmuziek en sport.<\/p>\n\n\n\n

Owoo en Maldoror daarentegen laten de beelden \u2013 die zij grotendeels ingepakt laten in de depots van het British Museum en het Mus\u00e9e de l\u2019Homme \u2013 als aanleiding dienen om op te roepen tot culturele dekolonisatie. In You hide me <\/em>gebeurt dat op een directe, docerende wijze, in Les chiens se taisaient <\/em>neemt het een meer getheatraliseerde vorm aan.<\/p>\n\n\n\n

De Groof toont in zekere zin het (gewenste) resultaat van deze dekolonisatie door de beelden z\u00e9lf te laten terugspreken in een Afrikaanse taal. Hij keert daarbij het narratief van een Belgische koloniale film uit 1958 om, en legt de standbeelden een tekst in de mond van dezelfde Aim\u00e9 C\u00e9saire op wiens werk ook Maldoror zich baseerde voor haar film. De beelden die Resnais en Marker nog dood verklaarden, zijn in Onder het witte masker<\/em> <\/em>springlevend.<\/p>\n\n\n\n

Heeft het zin om kunst terug te geven?<\/h2>\n\n\n\n

Behalve You Hide Me <\/em>gaan de films gaan niet rechtstreeks in op het restitutiedebat, maar zij roepen er onvermijdelijk wel vragen over op die tijdens het debat ook aan bod kwamen. Indien de kolonisator de beelden heeft \u2018gedood\u2019 door ze van hun sociale en rituele functie te ontdoen, heeft het dan nog zin ze terug te bezorgen aan de ex-kolonies? Wordt het debat ook vandaag niet te veel vanuit een Europees perspectief gevoerd? Leunt dat debat dus niet dichter aan bij het perspectief van Resnais uit 1953 dan bij de meer radicale benaderingen van Owoo, Maldoror en De Groof? En leidt het debat rond restitutie, voor zover het wordt gevoerd, niet af van nog fundamentelere vragen rond herstelbetalingen en de re\u00eble erkenning van de koloniale schuld?<\/p>\n\n\n\n

Een avond als deze is vanzelfsprekend te kort om al deze vragen te beantwoorden, maar hij bood ruimschoots materiaal om het debat te (blijven) voeren. En dat is precies waar het bij de activiteiten van FLW FOCUS om te doen is.<\/p>\n\n\n\n

\n
Kom naar de volgende activiteit van FLW FOCUS<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\n