{"id":1937,"date":"2022-10-12T08:52:40","date_gmt":"2022-10-12T08:52:40","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.uantwerpen.be\/bladspiegel\/?p=1937"},"modified":"2022-11-18T10:48:37","modified_gmt":"2022-11-18T10:48:37","slug":"gitte-samoy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.uantwerpen.be\/bladspiegel\/gitte-samoy\/","title":{"rendered":"Niet voor gevoelige kijkers: een uitzonderlijke collectie wassen beelden"},"content":{"rendered":"\n
\n
Short English version<\/a><\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

We ontmoeten doctoranda Gitte Samoy <\/a>in Berchem, in een kelder vol met vreemde voorwerpen en rariteiten: wassen hoofden met uiterlijke kenmerken van syfilis en andere huidziekten, beelden van zwangere vrouwen met een openliggende buik, Siamese tweelingen op sterk water,\u2026 Welkom in de collectie van de familie Coolen! Met de inventaris van deze bijzondere verzameling start Gitte haar onderzoek binnen het project Science at the Fair. Samen met een team onderzoekers bestudeert ze de rol van reizende kermissen in het verspreiden van wetenschap, technologie en visuele cultuur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

We staan bij het wassen portret van een man met een hevige ooginfectie. Gitte legt uit: \u201cDe fabrikanten van deze beelden maakten ze vaak voor zowel medische opleidingen als voor rondreizende musea die meer dan honderd jaar geleden op de jaarlijkse kermis te zien waren. Maar van sommige beelden vermoed ik toch dat ze specifiek voor hun entertainmentwaarde gemaakt werden. Als ze bijvoorbeeld minder realistisch zijn, veel expressie tonen of, zoals hier, een infectie hebben die er wel erg spectaculair uitziet.\u201d <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

De rol van het lichaam op de kermis<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Het ERC-project Science at the Fair<\/a> doet onderzoek naar de rol die rondreizende artiesten speelden bij de verspreiding en popularisering van wetenschap, technologie en beeldcultuur op Noordwest-Europese kermissen tussen 1850 en 1914. Gitte voert onderzoek naar een heel specifiek deelgebied, namelijk dat van de representatie van het lichaam. Ze gaat op zoek naar de verschillende manieren waarop lichamen getoond werden op de kermis en onderzoekt welke morele boodschappen rond seksualiteit, gender, klasse, gezondheidsnormen, \u2026 hieraan verbonden waren en verspreid werden. Concreet zal ze zich de komende jaren richten op het onderzoek naar freakshows en beelden in de collecties van rondreizende anatomische musea uit die tijd. En de verzameling van de familie Leo Coolen, met uitgebreide collecties uit de Spitzner en Roca musea, is daarvoor het startpunt.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Van Parijs naar Gent<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Dr. Pierre Spitzner begon met een vast museum in Parijs van 1850 tot 1885. Kort daarna begint de collectie rond te reizen en doet hij ook kermissen aan, zoals in Gent, Antwerpen en Luik. De tentoonstelling had twee delen: een waar iedereen binnen mocht en een waar enkel meerderjarige mannen welkom waren. En daar was volgens Gitte een goede reden voor: \u201cHier werden vooral wassen beelden met geslachtsziektes getoond. En die waren niet geschikt voor de ogen van minderjarigen of soms zelfs vrouwen, vond men in die tijd. In de collectie van het Spaanse Roca museum, dat in Barcelona stond in de jaren \u201820 en \u201830, zie je dan weer zoveel geslachtsziektes dat ik mij moeilijk kan voorstellen dat zij ook maar slechts een deel hiervan openstelde voor iedereen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ter leering ende vermaeck<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

De reden waarom het Roca museum zich vooral zo toespitste op deze specifieke wassen beelden en prenten heeft vooral te maken met de impuls om de arbeidersklasse \u2018op te voeden\u2019. \u201cHet museum zelf bevond zich midden in een volkswijk. En er zijn ook posters teruggevonden waar het logo van het Rode Kruis op staat, ze wilden die samenwerking echt benadrukken.\u201d Maar Gitte nuanceert dit ook: \u201cWaarschijnlijk deden ze dit deels om zichzelf te legitimeren. Ze wilden zeker sensibiliseren, maar als je weet dat Roca uit een reizende showfamilie komt, en een buikspreker was, dan snap je dat hij ook als geen ander wist hoe hij mensen moest aantrekken en entertainen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wetenschappelijk (on)verantwoord<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

In Belgi\u00eb had de overheid weinig problemen met dit soort tentoonstellingen. Meer nog, ze vonden het eerder positief dat deze collecties konden helpen in de strijd tegen de verspreiding van ziektes en overmatig alcoholgebruik in arbeiderskringen. \u201cIn het Verenigd Koninkrijk zie je dan weer een heel andere houding,\u201d weet Gitte, \u201cvooral vanuit de geneeskundige hoek. Daar worden dit soort musea al zo vroeg als 1857 als \u2018onwetenschappelijk\u2019 en \u2018obsceen\u2019 bestempeld. Ook het feit dat er soms geneesmiddelen werden verkocht op die plaatsen, botste op veel weerstand. In Belgi\u00eb daarentegen kon het Spitzner museum zelfs tot 1950 zonder veel problemen op kermissen blijven staan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Gitte maakt een inventaris van alle objecten in de collectie (ongeveer 350) volgens geijkte internationale waarden. Ze kreeg daarvoor hulp en advies van het GUM-team, die veel ervaring hebben met registratie, conservatie en restauratie van medisch erfgoed. Een student kunstfotografie helpt met het maken van foto’s van elk beeld.<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

De inventarisatie van de familie Coolen-collectie is het startpunt van Gittes onderzoek. Het is een grote uitdaging om meer te weten te komen over de historische context en de reactie van het publiek destijds. \u201cSoms vind je bij de wassen beelden een beknopte omschrijving terug, maar vaak is er ook helemaal geen documentatie bewaard gebleven. Ik zou graag nog eens een dokter naar deze foto\u2019s willen laten kijken om te zien of we toch nog wat ziektebeelden kunnen identificeren. Daarnaast kijk ik ook erg uit naar een bezoek aan Barcelona, daar zou naar verluidt ook nog een heleboel interessant materiaal te vinden zijn over Roca en hun geschiedenis als reizende kermisfamilie.\u201d Wordt vervolgd dus!<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Meer weten?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n